آنوریسم آئورت به گشادشدگی غیرطبیعی بخشی از بزرگترین شریان بدن، یعنی آئورت، گفته میشود. این بیماری ممکن است در قسمتهای مختلف آئورت ایجاد شود و در بسیاری از افراد تا مدتها علامت مشخصی نداشته باشد. با افزایش اندازه آنوریسم یا رشد سریع آن، خطر عوارض جدی مانند پارگی آئورت افزایش پیدا میکند.
یکی از روشهای مهم درمان برخی از آنوریسمهای آئورت، استنتگذاری یا قرار دادن استنتگرافت داخل عروق است. در این روش، پزشک بدون باز کردن قفسه سینه یا شکم در بسیاری از موارد، یک گرافت پوشیدهشده با استنت را از طریق رگ وارد آئورت میکند تا جریان خون از داخل آن عبور کند و فشار مستقیم روی دیواره ضعیفشده آنوریسم کاهش یابد.
استفاده از روشهای داخل عروقی به شرایط بیمار، محل و اندازه آنوریسم و شکل عروق بستگی دارد و برای همه بیماران مناسب نیست.
آنوریسم آئورت چیست؟
آئورت شریان اصلی بدن است که خون اکسیژندار را از قلب به اندامهای مختلف منتقل میکند. در صورتی که بخشی از دیواره آئورت ضعیف شود، ممکن است به مرور دچار گشادشدگی شود. این گشادشدگی غیرطبیعی را آنوریسم آئورت مینامند.
آنوریسم ممکن است در قسمتهای مختلف آئورت ایجاد شود، از جمله:
- آنوریسم آئورت شکمی (AAA)
- آنوریسم آئورت سینهای
- آنوریسم قوس آئورت
- آنوریسم توراکوابدومینال، یعنی در قسمت مشترک آئورت سینهای و شکمی
محل آنوریسم نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد.
آیا آنوریسم آئورت خطرناک است؟
شدت خطر آنوریسم به عواملی مانند محل آن، اندازه، سرعت رشد، شکل آنوریسم، وجود علائم و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
برخی آنوریسمهای کوچک ممکن است فقط به پیگیری منظم تصویربرداری نیاز داشته باشند. اما در صورت بزرگ شدن قابل توجه، رشد سریع یا ایجاد علائم، پزشک ممکن است درمان مداخلهای یا جراحی را توصیه کند.
هدف از درمان، کاهش خطر عوارضی مانند پارگی آنوریسم و خونریزی شدید است. به همین دلیل، تصمیم درباره زمان درمان باید بر اساس ارزیابی دقیق خطر بیمار انجام شود.
علائم آنوریسم آئورت چیست؟
آنوریسمهای کوچک اغلب بدون علامت هستند و ممکن است بهطور اتفاقی در سونوگرافی، سیتیاسکن یا سایر بررسیهای تصویربرداری تشخیص داده شوند. با بزرگتر شدن آنوریسم، علائم به محل آن بستگی دارند.
علائم احتمالی آنوریسم آئورت شکمی
- درد مداوم یا ضرباندار در شکم
- درد در ناحیه کمر یا پهلو
- احساس ضربان در شکم
- احساس فشار یا ناراحتی شکمی
علائم احتمالی آنوریسم آئورت سینهای
- درد قفسه سینه یا پشت
- تنگی نفس
- سرفه مداوم
- گرفتگی صدا یا اختلال بلع در برخی موارد
البته بسیاری از بیماران تا زمانی که آنوریسم بزرگ یا دچار عارضه نشده باشد، هیچ علامتی ندارند.
علل و عوامل خطر آنوریسم آئورت
ضعف دیواره آئورت میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهمترین عوامل مرتبط با افزایش خطر عبارتاند از:
- افزایش سن
- مصرف سیگار
- فشار خون بالا
- تصلب شرایین
- سابقه خانوادگی آنوریسم
- برخی بیماریهای ارثی بافت همبند
- برخی بیماریهای التهابی عروق
- سابقه برخی آسیبها یا بیماریهای آئورت
یکی از عوامل مهمی که باید در بیماران در معرض خطر مورد توجه قرار گیرد، فشار خون بالا است. کنترل مناسب فشار خون میتواند به کاهش فشار واردشده بر دیواره عروق کمک کند.
آنوریسم آئورت با بیماریهای دریچهای قلب یکسان نیست، اما برخی بیماریهای دریچهای و مشکلات ساختاری قلب و آئورت میتوانند در ارزیابی وضعیت بیمار اهمیت داشته باشند. نارسایی دریچه آئورت یکی از بیماریهایی است که ممکن است در برخی بیماران همزمان با مشکلات آئورت مورد بررسی قرار گیرد.
سیگار یکی از عوامل خطر مهم برای آنوریسم آئورت شکمی محسوب میشود و ترک آن بخش مهمی از کاهش خطر بیماریهای آئورت است.
علاوه بر بیماریهای خود آئورت، برخی مشکلات قلبی مانند تنگی دریچه آئورت نیز ممکن است نیازمند بررسی تخصصی و تصویربرداری دقیق قلب و عروق باشند.
آنوریسم آئورت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص و ارزیابی آنوریسم به کمک روشهای تصویربرداری انجام میشود.
سونوگرافی
سونوگرافی شکم یکی از روشهای مهم برای تشخیص و پیگیری آنوریسم آئورت شکمی است و در بسیاری از موارد میتواند اندازه آئورت را مشخص کند.
سیتیاسکن و سیتی آنژیوگرافی
برای بررسی دقیق وضعیت عروق و تعیین محل و اندازه آنوریسم، پزشک ممکن است از روشهای تصویربرداری مختلف استفاده کند. در برخی شرایط، آنژیوگرافی قلب نیز برای بررسی دقیقتر عروق مورد استفاده قرار میگیرد.
این اطلاعات بهخصوص زمانی اهمیت دارد که پزشک قصد انجام درمان داخل عروقی و استنتگذاری داشته باشد؛ زیرا انتخاب اندازه و نوع استنتگرافت به آناتومی دقیق عروق بستگی دارد.
MRI
در برخی بیماران ممکن است MRI یا MRA نیز برای بررسی آئورت مورد استفاده قرار گیرد.
استنتگذاری آنوریسم آئورت چیست؟
یکی از روشهای درمانی، ترمیم داخل عروقی آنوریسم یا EVAR است. در این روش، به جای باز کردن مستقیم محل آنوریسم، یک استنتگرافت از طریق رگهای خونی وارد بدن میشود.
استنتگرافت در واقع یک لوله مصنوعی تقویتشده با ساختار فلزی است که داخل آئورت قرار میگیرد. پس از قرار گرفتن در محل مناسب، جریان خون از داخل این گرافت عبور میکند و از تماس مستقیم جریان خون با دیواره ضعیف آنوریسم جلوگیری میشود.
در نتیجه، فشار واردشده به کیسه آنوریسم کاهش پیدا میکند و خطر رشد یا پارگی آن میتواند کاهش یابد.
استنتگذاری آنوریسم آئورت چگونه انجام میشود؟
مراحل دقیق بسته به نوع آنوریسم و تجهیزات مورد استفاده متفاوت است، اما بهطور کلی شامل مراحل زیر است:
۱. بررسی دقیق آئورت
پیش از عمل، معمولاً تصویربرداری دقیق مانند CT آنژیوگرافی انجام میشود تا اندازه و شکل آنوریسم و مسیر عروق مشخص شود.
۲. ورود کاتتر از طریق رگ
در بسیاری از موارد، پزشک از طریق شریانهای ناحیه کشاله ران وارد سیستم عروقی میشود. روش دسترسی میتواند بر اساس شرایط بیمار به صورت پوستی یا با برش کوچک انجام شود.
۳. هدایت استنتگرافت
کاتتر و سیستم انتقال استنتگرافت تحت هدایت تصویربرداری به محل آنوریسم رسانده میشوند.
۴. باز کردن استنتگرافت
پس از رسیدن به محل مناسب، استنتگرافت باز میشود و به دیواره سالم آئورت و عروق مجاور تکیه میکند.
۵. بررسی نهایی
پزشک با تصویربرداری بررسی میکند که استنت در محل مناسب قرار گرفته باشد و جریان خون به شکل مطلوب از داخل آن عبور کند.
مزایای استنتگذاری آئورت نسبت به جراحی باز
در بیمارانی که آناتومی مناسب برای درمان داخل عروقی دارند، EVAR میتواند نسبت به جراحی باز مزایایی داشته باشد، از جمله:
- برشهای کوچکتر
- آسیب کمتر به بافتها
- خونریزی کمتر در بسیاری از موارد
- دوره نقاهت کوتاهتر
- بستری کوتاهتر در بسیاری از بیماران
- کاهش برخی عوارض اولیه جراحی
طبق راهنمای ACC/AHA، در بیماران مبتلا به آنوریسم آئورت شکمی که شرایط مناسب برای هر دو روش جراحی باز و EVAR دارند، انتخاب روش باید با توجه به خطرات و مزایای هر روش و شرایط فرد انجام شود. در برخی بیماران با خطر جراحی بالا نیز EVAR میتواند گزینه مناسبی باشد.
آیا همه بیماران میتوانند استنت آئورت دریافت کنند؟
خیر. استنتگذاری برای همه انواع آنوریسم و همه بیماران مناسب نیست.
پزشک پیش از انتخاب EVAR باید مواردی مانند موارد زیر را بررسی کند:
- محل آنوریسم
- اندازه آنوریسم
- شکل و طول ناحیه مناسب برای قرارگیری استنت
- وضعیت شریانهای کلیوی و لگنی
- قطر و پیچوخم عروق
- وضعیت عمومی بیمار
- بیماریهای قلبی، کلیوی و ریوی
- احتمال موفقیت جراحی باز در مقایسه با روش داخل عروقی
انتخاب صحیح بیمار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا استفاده از استنت خارج از محدودههای آناتومیک مناسب میتواند احتمال عوارض و شکست درمان را افزایش دهد. راهنمای ESVS نیز بر انتخاب دقیق بیمار و استفاده از دستگاههای دارای شواهد مناسب و مطابق دستورالعمل استفاده سازنده تأکید میکند.
تفاوت استنتگذاری و جراحی باز آنوریسم آئورت
در جراحی باز، پزشک با ایجاد برش مناسب به آئورت دسترسی پیدا کرده و قسمت آسیبدیده را با یک گرافت مصنوعی جایگزین میکند.
در درمان داخل عروقی، استنتگرافت از داخل رگ وارد شده و محل آنوریسم را از جریان مستقیم خون جدا میکند.
بهطور کلی، روش داخل عروقی میتواند دوره بهبودی اولیه کوتاهتری داشته باشد؛ اما این روش نیازمند پیگیری تصویربرداری منظم و طولانیمدت است. انتخاب بین دو روش به شرایط فردی بیمار و آناتومی آنوریسم بستگی دارد.
بعد از استنتگذاری آنوریسم آئورت چه مراقبتهایی لازم است؟
قرار دادن استنت به معنای پایان مراقبتهای پزشکی نیست. بیمار باید طبق برنامه پزشک تحت تصویربرداری و بررسیهای دورهای قرار بگیرد.
هدف از پیگیری، بررسی مواردی مانند:
- وضعیت استنتگرافت
- وجود اندولیک
- تغییر اندازه کیسه آنوریسم
- جابهجایی یا آسیب استنت
- باز بودن عروق
- نیاز احتمالی به مداخله مجدد
سیتیاسکن یکی از روشهای مهم ارزیابی پس از EVAR است، اما در برخی شرایط از سونوگرافی داپلر نیز برای پیگیری استفاده میشود تا میزان مواجهه بیمار با اشعه و ماده حاجب کاهش یابد.
آیا میتوان از آنوریسم آئورت پیشگیری کرد؟
همه موارد آنوریسم قابل پیشگیری نیستند، اما کنترل عوامل خطر میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
اقدامات مهم شامل:
- ترک سیگار
- کنترل فشار خون
- کنترل چربی خون
- کنترل دیابت
- داشتن فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد
- رعایت رژیم غذایی سالم
- مراجعه منظم برای ارزیابی در افراد پرخطر
- انجام تصویربرداری طبق نظر پزشک
افرادی که سابقه بیماریهای قلبی و عروقی یا عوامل خطر متعدد دارند، بهتر است با نظر پزشک تحت بررسیهای دورهای قرار گیرند. انجام منظم چکاپ قلب میتواند به شناسایی برخی عوامل خطر و بیماریهای قلبی در مراحل اولیه کمک کند.
جمعبندی
آنوریسم آئورت بیماری مهمی است که در آن بخشی از دیواره آئورت دچار گشادشدگی میشود. برخی آنوریسمها تنها به کنترل و تصویربرداری دورهای نیاز دارند، اما در مواردی که خطر پارگی یا سایر عوارض افزایش یافته باشد، درمان مداخلهای یا جراحی مطرح میشود.
استنتگذاری آئورت یا EVAR یکی از روشهای کمتهاجمی درمان برخی آنوریسمهاست که در آن استنتگرافت از داخل رگ وارد آئورت میشود و جریان خون را از کیسه آنوریسم دور میکند. این روش در بیماران مناسب میتواند مزایایی مانند کاهش تهاجم جراحی و بهبود سریعتر اولیه داشته باشد، اما انتخاب بیمار و پیگیری طولانیمدت پس از درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.
سوالات متداول
آیا استنتگذاری آئورت همان آنژیوپلاستی قلب است؟
خیر. هر دو روش داخل عروقی هستند، اما کاربرد و تجهیزات آنها متفاوت است. استنتگذاری آنوریسم با استفاده از استنتگرافت برای جدا کردن جریان خون از قسمت آنوریسمشده آئورت انجام میشود.
آیا استنتگذاری آنوریسم آئورت بدون جراحی باز انجام میشود؟
EVAR و TEVAR روشهای داخل عروقی هستند و در بسیاری از موارد بدون باز کردن مستقیم شکم یا قفسه سینه انجام میشوند؛ با این حال، ممکن است نوع دسترسی عروقی یا شرایط بیمار نیازمند برش محدود باشد.
آیا بعد از استنتگذاری آنوریسم نیاز به پیگیری وجود دارد؟
بله. پیگیری تصویربرداری برای بررسی عملکرد استنتگرافت، اندولیک، تغییر اندازه کیسه آنوریسم و سایر عوارض اهمیت دارد.
آیا استنت آئورت دائمی است؟
استنتگرافت برای قرارگیری طولانیمدت طراحی شده است، اما بیمار همچنان باید تحت پیگیری منظم قرار گیرد تا وضعیت آن بررسی شود.
استنتگذاری بهتر است یا جراحی باز؟
پاسخ برای همه بیماران یکسان نیست. انتخاب روش به محل و شکل آنوریسم، شرایط عروق، سن و وضعیت عمومی بیمار، خطر جراحی و امکان استفاده ایمن از استنتگرافت بستگی دارد. در مواردی که هر دو روش امکانپذیر باشند، تصمیمگیری مشترک میان بیمار و تیم درمان توصیه میشود.
دکتر محمدعلی محرابی یکی از پزشکان مجرب، شناختهشده و مورد اعتماد در حوزه تشخیص و درمان بیماریهای قلبی و عروقی در تهران هستند. ایشان با داشتن فلوشیپ تخصصی اینترونشنال کاردیولوژی (مداخلات قلبی و عروقی)، تمرکز ویژهای بر روی درمانهای نوین و کمتهاجمی دارند تا بیماران با کمترین عوارض و در سریعترین زمان ممکن، سلامتی خود را بازیابند.
کد نظام پزشکی : ۱۱۴۷۳۳
