علائم گرفتگی عروق گردن چیست؟

تنگی عروق گردن یک وضعیت پزشکی مهم است که بر اثر تجمع و رسوب پلاک‌های چربی، کلسترول و کلسیم در شریان‌های کاروتید (Carotid Arteries) ایجاد می‌شود. شریان‌های کاروتید دو رگ اصلی در دو طرف گردن هستند که وظیفه حیاتی خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به مغز، صورت و سر را بر عهده دارند. این بیماری که در اصطلاح پزشکی به آن تنگی شریان کاروتید (Carotid Artery Stenosis) یا آترواسکلروز عروق گردن گفته می‌شود، در صورت عدم تشخیص و درمان به‌موقع، اصلی‌ترین عامل بروز سکته‌های مغزی ایسکمیک به شمار می‌رود.

بیماری عروق گردن به دلیل ماهیت تدریجی خود، اغلب در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و به همین دلیل به آن «بیماری خاموش» نیز می‌گویند. با این حال، شناخت زودهنگام علائم هشداردهنده و عوامل خطر می‌تواند از آسیب‌های جبران‌ناپذیر مغزی جلوگیری کند.

شایع‌ترین علائم گرفتگی عروق گردن چیست؟

در بیشتر افراد، گرفتگی شریان کاروتید تا زمانی که تنگی به مرحله شدید نرسد یا لخته‌ای به سمت مغز پرتاب نشود، هیچ‌گونه دردی در ناحیه گردن ایجاد نمی‌کند. علائم اصلی معمولاً ناشی از اختلال در خون‌رسانی به بخش‌هایی از بافت مغز است و به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شود:

• تاری دید ناگهانی یا کوری موقت در یک چشم (Amaurosis Fugax): احساس افتادن یک پرده تیره یا سایه خاکستری جلوی دید یک چشم که معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول کشیده و سپس برطرف می‌شود. این علامت یکی از مهم‌ترین هشدارهای گرفتگی کاروتید است.
• بی‌حسی یا فلج ناگهانی در یک سمت بدن: احساس کرختی، سنگینی، سوزن‌سوزن شدن یا ضعف شدید در صورت، بازو یا پا که به طور مشخص فقط در یک طرف بدن (راست یا چپ) رخ می‌دهد.
• اختلال در تکلم و درک کلمات (دیس‌آرتری یا آفازی): لکنت زبان ناگهانی، دشواری در تلفظ کلمات، ناتوانی در پیدا کردن کلمات مناسب یا ناتوانی در درک صحبت‌های اطرافیان.
• از دست دادن تعادل و سرگیجه شدید: عدم تعادل ناگهانی هنگام راه رفتن، تلوتلو خوردن، احساس گیجی یا افتادن بدون دلیل مشخص.
• افتادگی گوشه لب یا انحراف صورت: هنگام خندیدن یا صحبت کردن، یک طرف دهان یا گونه دچار افتادگی و بی‌حرکتی می‌شود.
• سردرد شدید و ناگهانی: سردردهای بسیار شدید که بدون سابقه قبلی و به طور ناگهانی بروز می‌کنند.

عوامل به وجود آورنده تنگی عروق گردن

عوامل متعددی وجود دارند که خطر رسوب پلاک‌های چربی در دیواره شریان‌های کاروتید را افزایش می‌دهند:

• مصرف دخانیات و سیگار: نیکوتین و مواد شیمیایی موجود در دود سیگار به پوشش داخلی عروق آسیب می‌زنند، فشار خون را افزایش داده و سرعت تشکیل پلاک‌های آترواسکلروزی در رگ‌های گردن را چند برابر می‌کنند.
• پرفشاری خون: فشار مداوم خون بالا به لایه داخلی شریان‌های کاروتید صدمه زده و زمینه را برای چسبیدن چربی‌ها و کلسیم فراهم می‌سازد. به همین دلیل کنترل دقیق و درمان فشار خون بالا نقش حیاتی در سلامت عروق گردن دارد.
• افزایش چربی و کلسترول خون: بالا بودن سطح کلسترول بد (LDL) و تری‌گلیسیرید در خون، ماده اولیه تشکیل‌دهنده پلاک‌های انسدادی را تامین می‌کند. برای آشنایی با راه‌های کاهش چربی می‌توانید مقاله کلسترول چیست را مطالعه نمایید.
• بیماری دیابت: افراد مبتلا به دیابت به دلیل اختلال در متابولیسم چربی‌ها و التهاب جدار عروق، با ریسک بالاتری برای تنگی عروق کاروتید و عروق کرونر قلب روبه‌رو هستند.
• کم‌تحرکی و اضافه وزن: چاقی به‌ویژه تجمع چربی در ناحیه شکم و نداشتن فعالیت بدنی منظم، زمینه را برای بروز اختلالات متابولیک و تنگی شریان‌ها مهیا می‌کند.
• افزایش سن و سابقه خانوادگی: با افزایش سن، انعطاف‌پذیری عروق کاهش یافته و خطر تصلب شرایین بیشتر می‌شود. همچنین سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی و عروقی یا سکته مغزی یک فاکتور خطر محسوب می‌شود.

عوارض لخته خون در رگ گردن

وجود پلاک در شریان کاروتید می‌تواند پاره شده و باعث تجمع پلاکت‌ها و تشکیل لخته خون شود. برخی از عوارض شایع و بسیار خطرناک لخته خون در رگ گردن عبارتند از:

حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا مینی‌سکته

حمله ایسکمیک گذرا یا مینی‌سکته زمانی اتفاق می‌افتد که یک لخته خون کوچک به طور موقت مسیر خون‌رسانی به مغز را مسدود کند. علائم آن دقیقاً مانند سکته مغزی (تاری دید، بی‌حسی دست و پا یا اختلال تکلم) است، اما معمولاً بین چند دقیقه تا ۲۴ ساعت خودبه‌خود برطرف می‌شود. TIA یک هشدار فوق‌العاده جدی و پیش‌درآمد یک سکته مغزی گسترده در روزها و هفته‌های آینده است و نیازمند مراجعه فوری به پزشک می‌باشد.

سکته مغزی ایسکمیک (Ischemic Stroke)

اگر لخته خون به طور کامل مسیر شریان کاروتید را مسدود کند یا تکه‌ای از آن جدا شده و عروق داخل مغز را مسدود نماید، سکته مغزی رخ می‌دهد. در این حالت سلول‌های بخشی از مغز به دلیل نرسیدن اکسیژن ظرف چند دقیقه شروع به مردن می‌کنند که می‌تواند منجر به فلج دائمی نیمی از بدن، ناتوانی در صحبت کردن، اختلال بلع یا مرگ شود.

کاهش مزمن جریان خون مغز (ایسکمی مزمن)

حتی اگر انسداد کامل رخ ندهد، کاهش مداوم جریان خون به مغز می‌تواند باعث احساس سرگیجه مداوم، اختلال حافظه، کاهش تمرکز و تاری دید در هنگام تغییر وضعیت شود.

درد و ناراحتی در ناحیه گردن

در موارد نادر و التهاب حاد جدار شریان (مانند دایسکشن کاروتید)، ممکن است بیمار درد موضعی در یک سمت گردن یا فک احساس کند.

اختلال در بلع و تنفس

در شرایط پیشرفته ناشی از تشکیل هماتوم یا ترومبوزهای بزرگ، ممکن است فشار مکانیکی بر بافت‌های مجاور حنجره و مری وارد شود که نیازمند مداخله اورژانسی است.

نحوه تشخیص گرفتگی عروق گردن

برای ارزیابی دقیق وضعیت شریان‌های کاروتید و اندازه‌گیری درصد تنگی، از روش‌های تشخیصی زیر استفاده می‌شود:

• معاینه با گوشی پزشکی (سمع برویی کاروتید): پزشک با قرار دادن گوشی پزشکی روی دو طرف گردن، صدای غیرطبیعی ناشی از جریان خون متلاطم در رگ تنگ‌شده (Bruit) را بررسی می‌کند.
• سونوگرافی کالر داپلر عروق کاروتید و ورتبرال: استانداردترین، سریع‌ترین و بدون عارضه‌ترین روش غربالگری که ساختار رگ، ضخامت پلاک و سرعت جریان خون را به دقت نشان می‌دهد.
• سی‌تی آنژیوگرافی (CTA) عروق سر و گردن: تصویربرداری سه‌بعدی و دقیق با اشعه ایکس و ماده حاجب برای مشاهده جزئیات تنگی و برنامه‌ریزی درمانی.
• ام‌آر آنژیوگرافی (MRA): تصویربرداری پیشرفته با امواج مغناطیسی بدون نیاز به اشعه ایکس.
• آنژیوگرافی عروق (DSA): روش دقیق تشخیصی با تزریق ماده حاجب و کاتتر در کت‌لب برای مشاهده دقیق لومن رگ پیش از عمل.

روش های درمانی برای گرفتگی عروق گردن کدامند؟

انتخاب بهترین شیوه درمانی به درصد تنگی رگ، سن، وجود علائم بالینی و وضعیت عمومی سلامت بیمار بستگی دارد:

۱. درمان دارویی و تغییر سبک زندگی

در تمامی مراحل بیماری، مصرف منظم داروهای ضدپلاکت (مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل) برای جلوگیری از لخته‌شدن خون، و داروهای کاهنده کلسترول (استاتین‌ها مانند آتورواستاتین یا رزوواستاتین) جهت جلوگیری از رشد پلاک و کاهش التهاب دیواره رگ ضروری است.

۲. آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری شریان کاروتید (CAS)

آنژیوپلاستی و تعبیه استنت یک روش کم‌تهاجمی مدرن است. در این روش، پزشک متخصص از طریق یک سوراخ کوچک در رگ کشاله ران یا مچ دست، کاتتر باریکی را به سمت شریان کاروتید هدایت می‌کند. ابتدا یک فیلتر محافظ چتری‌شکل برای به دام انداختن لخته‌های احتمالی قرار داده می‌شود، سپس با بالون رگ باز شده و استنت فلزی مخصوص کاروتید تعبیه می‌گردد تا جریان خون مغز برای همیشه باز بماند. این روش به ویژه برای افراد مسن یا بیمارانی که ریسک جراحی باز دارند بسیار مناسب است.

۳. جراحی اندارترکتومی کاروتید (CEA)

در این روش جراحی باز، برشی روی گردن ایجاد شده و جراح مستقیماً شریان کاروتید را باز کرده و پلاک چربی و رسوبات را از دیواره داخلی رگ خارج می‌نماید و سپس رگ را با بخیه ترمیم می‌کند.

چه زمانی باید به متخصص قلب و عروق مراجعه کنیم؟

از آنجا که بیماری گرفتگی عروق گردن با تصلب شرایین و بیماری‌های عروق کرونر قلب همبستگی بسیار بالایی دارد، ارزیابی هم‌زمان سلامت قلب و عروق گردن توسط متخصص قلب و عروق در تهران امری حیاتی است. افرادی که دارای فاکتورهای خطری مانند فشار خون بالا، دیابت، سابقه سکته یا سابقه آنژیوپلاستی قلب هستند، باید به طور سالیانه تحت بررسی سونوگرافی داپلر کاروتید قرار گیرند.

سخن پایانی

تنگی شریان کاروتید یک بیماری خاموش اما بسیار جدی است که سلامت مغز را هدف قرار می‌دهد. اگرچه با افزایش سن خطر این عارضه بیشتر می‌شود، اما با اصلاح سبک زندگی، ورزش منظم، پرهیز از دخانیات، مصرف رژیم غذایی مدیترانه‌ای و کنترل قند و چربی خون می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد.

در صورت مشاهده هرگونه علامت عصبی گذرا مانند تاری دید ناگهانی، ضعف یک‌طرفه اندام‌ها یا اختلال گفتار، بدون اتلاف وقت باید به مراکز درمانی مراجعه کرد؛ زیرا تشخیص زودهنگام و انجام به‌موقع استنت‌گذاری یا درمان دارویی، شانس بروز سکته مغزی را به حداقل ممکن می‌رساند.

سوالات متداول

آیا گرفتگی رگ گردن باعث سرگیجه می‌شود؟

سرگیجه به‌تنهایی معمولاً نشانه اختصاصی گرفتگی شریان کاروتید نیست و می‌تواند دلایل گوش داخلی یا فشار خون داشته باشد. با این حال، اگر سرگیجه همراه با عدم تعادل ناگهانی، دوبینی، ضعف اندام‌ها یا کرختی یک سمت صورت باشد، نشان‌دهنده کاهش خون‌رسانی مغزی بوده و نیازمند بررسی فوری سونوگرافی داپلر است.

آیا گرفتگی عروق گردن باعث سردرد یا گردن‌درد می‌شود؟

تنگی تدریجی کاروتید ناشی از پلاک چربی معمولاً درد فیزیکی در گردن ایجاد نمی‌کند. دردهای عضلانی گردن اغلب ناشی از آرتروز یا گرفتگی عضلات است. اما سردردهای ناگهانی و غیرعادی همراه با اختلال دید یا تکلم، زنگ خطری برای اختلالات عروقی مغز است.

از کجا بفهمیم رگ گردن گرفته است؟

از آنجا که این بیماری در مراحل ابتدایی بدون علامت است، مطمئن‌ترین راه تشخیص انجام سونوگرافی کالر داپلر عروق کاروتید گردن است که در کلینیک‌های تخصصی قلب و عروق انجام می‌شود.

آیا تنگی شریان کاروتید بدون علامت است؟

بله؛ درصد بالایی از بیماران مبتلا به تنگی کاروتید تا زمان وقوع حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا سکته مغزی هیچ علامتی حس نمی‌کنند. به همین علت غربالگری دوره‌ای برای افراد دارای فشار خون، دیابت و سیگاری‌ها ضروری است.

درصد گرفتگی رگ گردن از چه عددی خطرناک است؟

تنگی بالای ۵۰ درصد نیازمند درمان دارویی جدی و پیگیری مستمر است و تنگی بالای ۷۰ درصد (به‌خصوص در افراد دارای سابقه علائم عصبی) بسیار خطرناک در نظر گرفته شده و نیازمند اقداماتی نظیر استنت‌گذاری یا جراحی است.

دکتر محمد علی محرابی

دکتر محمدعلی محرابی یکی از پزشکان مجرب، شناخته‌شده و مورد اعتماد در حوزه تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی و عروقی در تهران هستند. ایشان با داشتن فلوشیپ تخصصی اینترونشنال کاردیولوژی (مداخلات قلبی و عروقی)، تمرکز ویژه‌ای بر روی درمان‌های نوین و کم‌تهاجمی دارند تا بیماران با کمترین عوارض و در سریع‌ترین زمان ممکن، سلامتی خود را بازیابند.

کد نظام پزشکی : ۱۱۴۷۳۳

افتخارات و گواهینامه های دکتر محمدعلی محرابی